Warszawa
FABRYKA INSTRUMENTÓW OPTYCZNYCH I RYSUNKOWYCH „G. GERLACH” Drukuj

 

 

ZOBACZ GALERIĘ ZDJĘĆ ->

 

ul. Tamka 40

 

Powstała jako warsztat wyrabiający instrumenty optyczne i matematyczne już w 1816 r. przy Krakowskim Przedmieściu, w pałacu Wincentego Krasińskiego (dziś: siedziba ASP). Założycielem był niewymieniony z imienia Migdalski, z którym wszedł w spółkę - przybyły z Berlina do Warszawy w 1845 r. - werkmajster Gustaw Gerlach (1827-1915). W podróży do nowego miejsca osiedlenia towarzyszyli mu przyjaciele, rodak z Turyngii, Fryderyk Puls, drogista i mydlarz oraz pochodzący z Berlina, cukiernik Carl Wedel. Wszyscy z czasem stali się zamożnymi przedsiębiorcami, twórcami potężnych firm.

 

W 1852 r. Gerlach spłacił wspólnika i wykupił od niego warsztat, wówczas otworzył  przy ul. Nowy Świat  67 swój pierwszy sklep z własnymi wyrobami. W tym też czasie nabył nieruchomość przy ul. Tamka 38/40, gdzie przeniósł własną już fabryczkę. Równocześnie otworzył kolejny sklep firmowy przy ul. Czystej 4 (póź. ul. Ossolińskich). W 1882 r. uzyskuje prawo do używania godła cesarstwa rosyjskiego i sygnowania nim wyrobów i reklam. Poza pracą zawodową prowadził na szeroką skalę działalność filantropijną na rzecz najuboższych w Warszawskim Towarzystwie Dobroczynności i zborze ewangelicko-augsburskim, którego był członkiem. Dzielnie pomagali mu w tym synowie, od najmłodszych lat uczeni łączenia pracy w rodzinnej firmie z dobroczynnością. Na ścianie kamienicy przy ul. Tamka 40, mieszczącej fabrykę, Gustaw Gerlach skonstruował potężnych rozmiarów, widoczny z daleka, zegar słoneczny, który stał się nie tylko ozdobą, ale atrakcją tej części miasta.  

 

W 1887 r. Fabryka Instrumentów Optycznych, Matematycznych i Rysunkowych p.f. „G. Gerlach” przeszła w ręce dwóch synów: Emila Fryderyka (1859-1941) i Gustawa Adolfa (1863-1946), natomiast trzeci z synów - Ludwik Wilhelm (1869-1910), prowadził gisernię p.f. „G. Gerlach i Meissner” przy ul. Chłodnej 35, która formalnie powstała jako filia fabryki. W 1919 r. Emil Gerlach sprzedał fabrykę i sklep optyczny przy ul. Czystej 4 ciotecznym siostrzeńcom: Henrykowi (1876-1929), Gustawowi (1978-1921) i Emilowi Ludwikowi (1880-1960) Voellnaglom.

 

W latach 1913-1924 Emil Gerlach pracował w zarządzie Warszawskiego Towarzystwa Przeciwgruźliczego. Twórca Teatru Polskiego w Warszawie – Arnold Szyfman – w swoich pamiętnikach wspomina, że pośród darczyńców stworzonej przez niego świątyni kultury narodowej znaleźli się m.in. dwaj bracia Gerlachowie: Emil i Gustaw. Byli oni także fundatorami Sanatorium dla Piersiowo Chorych w Rudce koło Mrozów.
Fabryka p.f. „G. Gerlach” wyspecjalizowała się w produkcji optycznych urządzeń precyzyjnych i kreślarskich, zegarów słonecznych, konstruowała busole i manometry oraz przyrządy nawigacyjne dla okrętów i samolotów. Budynek fabryczny, jak i mieszkalny przy Tamce, zostały zniszczone w czasie lub po Powstaniu Warszawskim.

 

Próbę reaktywowania firmy „G. Gerlach” podjął w 1946 r. Emil Voellnagel, zaczynając od małego sklepu z warsztatem przy ul. Zgoda 5, przeniesionym później na ul. Próżną 8. Po przymusowej likwidacji przedsiębiorstwa, pracował od 1953 r. w Zakładzie Geodezji Politechniki Warszawskiej, jako konstruktor przyrządów i urządzeń używanych przez studentów do ćwiczeń. Produkcją części wyrobów wytwarzanych niegdyś przez firmę „G. Gerlach” zajęła się utworzona zaraz po wojnie, bez udziału spadkobierców, Spółdzielnia Pracy „Skala” – Wytwórnia Urządzeń dla Wyświetlarń i Biur Konstrukcyjnych z centralą przy ul. Gizów 6.

 

Ostatnią z rodu Gerlachów była Wanda Ludwika z Gerlachów Kiedrzyńska, żona inż. agronoma Stefana Adama Kiedrzyńskiego, gospodarującego wraz z bratem Ludomirem w rodzinnym Smogorzewie, koło Przysuchy. Mieli oni dwoje dzieci: Witolda i Zofię, której synami są: Krzysztof i Jerzy Szpindlerowie.