Wola

Fabryki

FABRYKA APARATURY RENTGENOWSKIEJ i URZĄDZEŃ MEDYCZNYCH „KONRAD, JARNUSZKIEWICZ I SPÓŁKA” Drukuj

 

 

 

ul. Grzybowska 19, 25 i 27


Powstała w 1871 r. z inicjatywy Władysława Gostyńskiego i występowała pod nazwą Fabryka Wyrobów Metalowych „W. Gostyński i S-ka”. W 1890 r. do spółki przystąpili: Gustaw Konrad, Stanisław Jarnuszkiewicz i Stanisław Stroński, wówczas w nazwie pojawiły się trzy nazwiska: „Gostyński, Konrad i Jarnuszkiewicz”. Stroński zadowolił się stanowiskiem dyrektora fabryki. Za 55.430 rubli nabyli oni nieruchomość przy ul. Ciepłej 12. W 1894 r. W. Gostyński wystąpił ze spółki i założył własną fabrykę przy ul. Mokotowskiej 3/5/7, przeniesioną następnie do Skarżyska Kamiennej i tam zlikwidowaną. Od 1899 r. zakład występował już pod nazwą: Towarzystwo Akcyjne Zakładów Wyrobów Metalowych „Konrad, Jarnuszkiewicz i Spółka”, wszedł też w posiadanie nieruchomości przy ul. Grzybowskiej 19. Kapitał zakładowy spółki wynosił 750 tys. rb., podzielonych na 1500 akcji po 500 rb. każda.

 

Następnie nabyto nieruchomość przy ul. Grzybowska 25 (daw. sukcesja Goldstandtów) i kolejną nieruchomość, przy ul. Grzybowskiej 27Chłonny rosyjski rynek stymulował rozwój firmy. Penetracją tego rynku i pozyskiwaniem nowych odbiorców zajmowali się akwizytorzy i komiwojażerzy: w Moskwie – A. Rębalski, w Petersburgu – J. Konrad, w Taszkiencie – A. Baranowski. W latach 1880-1917 fabryka posiadała odbiorców w następujących miastach Rosji: Moskwa, Petersburg, Kijów, Charków, Baku, Niżnyj Nowogród, Odessa, Taszkient, Tyflis, Rostów nad Donem, Jekatierynosław, Carycyn, Jekaterynburg, Nowo-Mikołajewsk, Kazań, Ryga, Samara, Saratow, Woroneż, Archangielsk, Omsk, Czelabińsk, Tuła, Perm, Astrachań, Ufa, Irkuck, Mińsk, Ałma-Ata, Twer, Władywostok, Erywań. Poza tym posiadała punkty sprzedaży własnych wyrobów w mniejszych ośródkach jak m.in.: Orzeł, Nowoczerkawsk, Kursk, Wołogda, Brańsk, Wiatka, Sewastopol, Batumi, Smoleńsk, Wiaźma, Tobolsk, Semipałatyńsk, Czyta, kurgan, Jałta, Anapa, Ałupka, Soczi i kilku innych. Składy fabryczne były w Warszawie przy ul. Grzybowskiej 25, Moskwie – ul. Wielka Łubianka 2, Piotrogrodzie – ul. Morska 28 i w Charkowie – prowadzone przez Towarzystwo „Ponomarew i Ryżow”. Zyski ze sprzedaży wyrobów w Rosji obliczano na 1.500 tys. rubli. W 1912 r. otwarto w Warszawie kolejny sklep – przy ul. Grzybowskiej 19.


Do 1915 r. firma zatrudniała 750 pracowników. Po zajęciu Warszawy przez Niemców – w sierpniu 1915 r. fabrykę ewakuowano do Charkowa, gdzie rozpoczęła niewielką produkcję mniej skomplikowanych urządzeń. W 1917 r. została upaństwowiona. Kierownictwo firmy wróciło do kraju i rozpoczęło odbudowę fabryki i proces rewindykacyjny. Zorganizowane zostały przedstawicielstwa w następujących miastach Polski: we Lwowie, Krakowie, Poznaniu, Gdyni i Wilnie. W okresie międzywojennym fabryka wytwarzała meble biurowe, kartoteki biurowe i archiwalne, meble z rur stalowych, fotele do autobusów i samolotów, szafy odzieżowe dla robotników, łóżka koszarowe, turystyczne i piętrowe, nosze do karetek pogotowia, wojskowe i kolejowe, wieszadła do szatni w sanatoriach, hotelach, teatrach i restauracjach, łóżka i aparaty ekstensywne, wózki inwalidzkie zmechanizowane, tapczany z szufladami na pościel, wyposażenia gabinetów lekarskich, dźwigniki i wózki bagażowe. W katalogach własnych wyrobów reklamowała się jako: Pierwsza Warszawska Specjalna Fabryka Łóżek i Mebli do Urządzenia Szpitali.


W latach 1921-1937 w skład zarządu fabryki wchodzili: A. G. Rothert, S. Młodzianowski, E. Ewest i H. Krzywicki. Później w składzie następowały pewne zmiany, ale przez cały okres międzywojenny prezesem pozostawał Rothert, a wiceprezesem Młodzianowski. Wysoka jakość produkcji była możliwa dzięki stałej współpracy z wybitnymi fachowcami ze świata medycyny. Produkowane tu łóżko porodowe zaprojektował słynny położnik dr Ludwik Bryndza-Nacki, a stół ortopedyczny doc. dr Adam Gruca.


Fabryka zajmowała łącznie 11.100 mkw. powierzchni, na których stało 15 budynków, w nich znajdowało się ponad 266 maszyn i urządzeń zasilanych 362 silnikami o mocy 693 KM. Dysponowała własną odlewnią żelaza i metali półszlachetnych, ciągarkami do rur, spawalnią, kuźnią, warsztatami ślusarskimi i drykierskimi, prasami, sztancownią oraz galwanizernią. Wykonywała miedziowanie, niklowanie, obramowanie, cynkowanie i kadmowanie. Ponadto posiadała szlifiernie, polerownie, stolarnie, modelarnie, lakiernie, piece do utrwalania powłok antykorozyjnych, nożyce do cięcia blach i żelaza profilowego, szwalnie, tapicernie, szklarnie, montownie, narzędziownie, magazyny surowca i składy towarów gotowych, pakownie, działy oprzyrządowania i konstrukcyjny, budowy nieskomplikowanych maszyn pomocniczych, transport konny, w miarę upływu czasu zamieniony na samochodowy. Wartość przed II wojną światową wynosiła 19.600 tys. zł. Ogólna wartość majątku trwałego szacowana była na 31.200 tys. zł.


We wrześniu 1939 r. zakład został poważnie uszkodzony. W 1940 r. znalazł się na linii getta żydowskiego, w związku z czym pracownicy zostali zaopatrzeni w specjalne przepustki. Zarząd firmy nie uległ zmianie, w dalszym ciągu prezesem był A. G. Rothert, a prokurentem i członkiem zarządu W. Ślizowski. W tym czasie odbyły się trzy zgromadzenia akcjonariuszy: 11.06.1942, 17.06.1943 i 3.05.1944 r. Fabryka nie dostarczała Niemcom swoich wyrobów, ale ci kilkakrotnie dokonali rekwizycji nie płacąc za przejęte w ten sposób wyroby. Asortyment produkcji pozostał bez zmian, podjęto jedynie produkcję stenów według wzorów angielskich dla potrzeb AK. Ten sektor produkcji nadzorował Józef Kapler ps. ppor. Jutkiewicz. Podczas Powstania Warszawskiego zabudowania zostały zniszczone w 85%. Odbudowę pojęło w 1945 r. dziesięciu robotników, pod przewodnictwem W. Ślizowskiego. W następnym roku uruchomiono produkcję mebli szpitalnych, rozpoczęto też odkopywanie z gruzów zasypanych maszyn i urządzeń. Fabryka wyrabiała poza tym wiatraczki, fotele dentystyczne, aparaty do znieczulania, uniwersalne stoły operacyjne i autoklawy próżniowe. Kiedy na początku 1948 r. zakończono pierwszy etap odbudowy, obroty wynosiły wówczas 110 tys. zł.


W chwili nacjonalizacji w listopadzie 1948 r. zakład zatrudniał ok. 337 pracowników. Połączony z dwoma jeszcze zakładami – przy ul. Katowickiej 32 (wówczas Al. Stalingradzka) i ul. Markowskiej 18 – występował pod nazwą: Fabryka Aparatury Rentgenowskiej i Urządzeń Medycznych „Farum” – Al. Stalingradzka 32 – równocześnie utrzymał fabrykę b. Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Wyrobów Metalowych „Konrad, Jarnuszkiewicz i Spółka” przy ul. Grzybowskiej 25, stanowiącej trzon produkcji.

 

 



 
 

Reklama

No images