Wola

Fabryki

FABRYKA FIRANEK, TIULU I KORONEK „SZLENKIER, WYDŻGA i WEYER” Drukuj

 

 

ZOBACZ GALERIĘ ZDJĘĆ ->

 

 

ul. Dzielna 91 

 

Nim doszło do powstania tytułowej firmy, w 1839 r. Jan Karol Szlenkier (1811-1858), założył dwie nieduże garbarnie, na Pradze i na Lesznie. Jego następcą był Karol Jan Szlenkier (1839-1900), który miał 19 lat, gdy umarł ojciec, nie miał więc doświadczenia i swoją karierę przemysłowca zaczynał jako samouk. Miał natomiast duże wyczucie w prowadzeniu interesów, w 1875 r. zlikwidował zakład na Pradze, za to skoncentrował się na garbarni na rogu ulic Leszno i Żelaznej – w tym samym roku utworzył jej filię w odległym Berdyczowie. Tam, wokół zabudowań przemysłowych, założył rozległy ogród, do którego importował cebulki kwiatowe, krzewy i drzewka ozdobne z Belgii i Holandii. Odbył podróże do Chin i Indii i jako pierwszy w kraju zaczął sprowadzać skóry krów indyjskich. Do spółki przyjął swego brata Jana Józefa Szlenkiera (1848-1910), odtąd firma występowała pod nazwą „Bracia Szlenkier”.

 

Wraz z Wydżgą i Weyerem w 1889 r. założył w Warszawie Fabrykę Firanek, Tiulu i Koronek przy ul. Dzielnej. Maszyny i urządzenia do niej sprowadzone zostały z Anglii. Zakład dał zatrudnienie w większości kobietom, które miały mniejsze możliwości znalezienia pracy, zwłaszcza na Woli. Wszyscy pracownicy byli szkoleni z obsługi maszyn i urządzeń oraz technologii. Zatrudnieni fachowcy zapewniali wysoki poziom produkcji, o dobrym światowym wzornictwie. Koronki i tiul miały wówczas szerokie zastosowanie w branży krawieckiej i bieliźniarskiej.    

 

Karol J. Szlenkier był nie tylko dobrym przemysłowcem, ale społecznikiem, pełnił funkcję sędziego handlowego, prezesa Kasy Przemysłowców, prezesa Towarzystwa Wzajemnego Kredytu oraz prezesa Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. W 1880 r. założył dla dzieci robotników i urzędników trzyklasową szkołę, utrzymywaną własnym sumptem. Był też pomysłodawcą i fundatorem Miejskiej Szkoły Rzemiosł, której budynek zachowany do dziś przy ul. Górczewskiej, mieści Instytut Pedagogiki PAN (przed wojną był siedzibą Instytutu Robót Ręcznych). Pracownicy zakładów Szlenkiera po 5 latach  otrzymywali od pracodawcy tzw. akcje pracy. Na budowę swej rezydencji w Warszawie 1.09.1880 r. ogłosił konkurs, którego warunki sam ustalił. Zwycięzcą konkursu został arch. Witold Lanci, syn Franciszka, projektant m.in. 2 kamienic Kazimierza Granzowa. Ten ostatni prowadził od 1881 r. roboty budowlane przy rezydencji Szlenkiera zakończone w 1883 r. Koszt budowy wyniósł 300.000 rb. w srebrze.      

 

Karol i Maria z Grosserów Szlenkierowie w 1911 r. ufundowali Szpital Dziecięcy im. Karola i Mari przy ul. Karolkowej na Woli. Projekt sporządził arch. Czesław Domaniewski, na podstawie wytycznych, które na życzenie fundatorów sformułował wybitny pediatra warszawski – dr Józef Brudziński. Placówka, składająca się z ośmiu pawilonów, obliczona na 100 łóżek, powstała na terenie liczącym 35 tys. łokci kwadratowych, na obszernym placu w równoległoboku zawartym między ulicami Leszno a Żytnią, w tym 5 tys. łokci liczył ogród. 

 

Po śmierci ojca, kierownictwo rodzinnych przedsiębiorstw objął Karol Stanisław (1884-1944), fizyk, uczeń słynnego Roentgen. W pracy sekundował mu szwagier, Stanisław Wydżga, syn wspólnika ojca. Do 1939 r. fabryka firanek prowadziła przy ul. Świętokrzyskiej 10 – firmowy sklep pod szyldem: Towarzystwo Fabrykacji Firanek, Tiulu i Koronek „Szlenkier, Gettlich i Spółka”. Karol Szlenkier zginął w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego, zamordowany przez Niemców w Alei Szucha.    

 

Budynki d. fabryki firanek, tiulu i koronek rozebrano, choć planowano tu modne na Zachodzie lofty – mogły być apartamenty i ogrody, jakie otaczały niegdyś berdyczowską garbarnię. Można by mówić wtedy o spełnieniu w jakimś sensie marzeń twórcy tego zakładu, Karola Szlenkiera, dbającego o tworzenie przyjaznego człowiekowi otoczenia. Tak się niestety nie  stało. Bolesne, że te i inne obiekty, zniknęły nie na skutek zniszczeń wojennych, ale działań „gospodarnej władzy”. Jedynie przy pl. Dąbrowskiego przetrwał Pałac Szlenkierów, w 1922 r. wykupiony z rąk rodziny przez Ambasadę Włoch w Warszawie, po powojennej odbudowie, do dziś mieszczący ambasadę z rezydencją kolejnych ambasadorów tego państwa w stolicy RP. 

 

Współczesnym wcieleniem aktywności wspomnianej rodziny na niwie przemysłowej jest Nowoczesna Wytwórnia Pieczywa i Ciastek „POLPAIN – SZLENKIER” Spółka polsko-francuska - działająca w podwarszawskim Józefosławiu (pow. Piaseczno) przy ul. Ogrodowej. Udziałowcami jej są dwaj bracia Stanisław i Karol Szlenkierowie z linii kupieckiej.

 
 

 

 
 

Reklama

No images